در واژهشناسی حقوقی و ثبتی، اراضی بستر یکی از مهمترین مفاهیمی است که در قوانین مربوط به آبهای سطحی و منابع طبیعی مورد توجه قرار میگیرد. شناخت دقیق اراضی بستر برای کارشناسان رسمی، دفاتر اسناد رسمی، دستگاههای اجرایی و حتی مالکین ضروری است؛ زیرا بسیاری از اختلافات ملکی به دلیل تعیین نادرست بستر و حریم ایجاد میشود.
اراضی بستر چیست؟
قانونگذار در قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب 1347 و قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361، آبهای سطحی را به سه دسته تقسیم کرده است:
-
-
-
-
-
- اراضی بستر
- اراضی مستحدث
- اراضی ساحلی
-
-
-
-
طبق ماده 2 قانون توزیع عادلانه آب، اراضی بستر شامل بستر شش نوع منبع آب سطحی است:
نهر طبیعی، رودخانه، کانال عمومی، مسیل، برکه طبیعی و مرداب. این اراضی بنا بر نص قانون، در اختیار حکومت اسلامی قرار دارند و مالکیت خصوصی بر آنها پذیرفته نیست.
معیارهای تشخیص اراضی بستر
براساس تبصره یک ماده 2، پهنای اراضی بستر بر اساس آمار هیدرولوژی و داغاب مشخص میشود.
آمار هیدرولوژی چیست؟
آمار هیدرولوژی شامل اطلاعات جریان روزانه، ماهانه و سالانه آب و همچنین حداقل و حداکثر لحظهای آبدهی است. این دادهها تعیین میکند که آب در شرایط مختلف به کدام نقاط رسیده و چه محدودهای را پوشش داده است.
داغاب چیست؟
داغاب اثری است که گلولای همراه آب در بالاترین سطح سیلاب یا مد بر جای میگذارد. این خط طبیعی یکی از مهمترین نشانههای تشخیص محدوده بستر است.
طغیان ۲۵ ساله
در بند «ح» ماده 1 آییننامه تعیین بستر رودخانهها مصوب 1379، معیار دیگری نیز اضافه شده است:
حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله.
این معیار باعث میشود تعیین اراضی بستر ماهیتی علمی، آماری و فنی پیدا کند.
تعریف حقوقی اراضی بستر
با توجه به سه ضابطه فوق، میتوان اراضی بستر را اینگونه تعریف کرد:
«محل طبیعی عبور آبهای سطحی که تعیین عرض آن بر اساس آمار هیدرولوژی، داغاب و طغیانهای دورهای انجام میشود».
بنابراین بستر تنها محدود به محل جاری شدن دائمی آب نیست، بلکه محدودهای گستردهتر را شامل میشود.
مرجع قانونی تعیین اراضی بستر
مسؤول تعیین اراضی بستر در شش مصداق قانونی، وزارت نیرو است. اجرای این وظیفه از طریق شرکتهای آب منطقهای در استانها انجام میشود.
اگر اشخاص نسبت به تعیین محدوده بستر اعتراض داشته باشند، میتوانند ظرف یک ماه اعتراض خود را به شرکت آب منطقهای اعلام کنند تا در کمیسیون مربوط بررسی شود.
رأی این کمیسیون نقش نظر نهایی وزارت نیرو را دارد، اما قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری نیز هست.
جمعبندی
مفهوم اراضی بستر یکی از پایهایترین مفاهیم در حقوق منابع آب و امور ثبتی است. شناخت دقیق آن مانع وقوع بسیاری از اختلافات ملکی و ثبتی میشود. ضوابط تعیین بستر کاملاً علمی و مشخص است و توسط کارشناس رسمی و وزارت نیرو قابل تشخیص میباشد.
منبع
اداره کل آموزش و پژوهش سازمان ثبت اسناد و املاک
تهیهکننده: امیرمسعود فاطمیان – عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی
برای دریافت خدمات کارشناسی یا مشاوره در این زمینه، از طریق زیر با ما در ارتباط باشید.
ثبت شماره تماس بصورت اینترنتی(با شما تماس خواهیم گرفت)
تماس با کارشناسان ما: 
