صورتمجلس احراز تصرف یکی از مفاهیم مهم در فرهنگنامه ثبت و واژهشناسی ثبتی است که در فرآیند رسیدگی به تقاضای ثبت املاک نقش اساسی دارد. در نظام حقوق ثبت، صورتمجلس احراز تصرف سندی است که توسط نماینده اداره ثبت در جریان تحقیقات محلی تنظیم میشود و مبنای پذیرش درخواست ثبت ملک قرار میگیرد.
مفهوم تصرف در حقوق ثبت و ارتباط آن با صورتمجلس احراز تصرف
تعریف تصرف:
واژه «تصرف» در قوانین تعریف دقیق و صریحی ندارد، اما از مجموع مقررات قانونی میتوان چنین برداشت کرد که تصرف به معنای استیلای شخص بر مال به نحوی است که بتواند در آن هرگونه تصرف و بهرهبرداری انجام دهد.
برخی از نویسندگان حقوق ثبت از جمله غلامرضا شهری معتقدند تصرف زمانی دلیل مالکیت محسوب میشود که منشأ آن مشخص نباشد. اما اگر منشأ تصرف معلوم باشد، آن منشأ باید مطابق قانون سبب مالکیت یا انتقال مالکیت باشد.
نقش صورتمجلس احراز تصرف در املاک مجهولالمالک:
در فرآیند ثبت املاک، به ویژه در مورد املاک مجهولالمالک ثبتی، نماینده اداره ثبت برای بررسی وضعیت ملک به محل وقوع آن مراجعه میکند.
در این مرحله، پس از بررسی وضعیت تصرف و احراز منشأ مالکیت متقاضی، نماینده ثبت اقدام به تنظیم صورتمجلس احراز تصرف میکند. پس از تنظیم این صورتمجلس، اظهارنامه ثبتی به نام متقاضی ثبت تنظیم میشود.
اهمیت صورتمجلس احراز تصرف در پذیرش تقاضای ثبت
مبنای قبول درخواست ثبت ملک:
در فرآیند ثبت املاک، صورتمجلس احراز تصرف یکی از اساسیترین مستندات برای پذیرش تقاضای ثبت توسط اداره ثبت محل محسوب میشود.
در واقع این صورتمجلس پایه و مبنای تنظیم اظهارنامه ثبتی و آغاز عملیات ثبتی ملک است.
بیان حق متقاضی نسبت به ملک:
صورتمجلس احراز تصرف تنها بیانگر تصرف فیزیکی متقاضی نیست، بلکه میتواند نشاندهنده حق و ادعای او نسبت به ملک مورد تقاضا نیز باشد.
این سند در حقیقت گزارشی از مشاهدات و تحقیقات نماینده ثبت در محل است که شامل موارد زیر میشود:
-
-
-
-
- مشاهدات نماینده ثبت
- اظهارات اشخاص محلی
- بررسی وضعیت تصرف
- برداشت و استنباط نماینده ثبت از وضعیت ملک
-
-
-
به همین دلیل تنظیم صورتمجلس احراز تصرف باید با دقت و حساسیت بالایی انجام شود.
اعتبار صورتمجلس احراز تصرف در مراجع رسیدگی
اهمیت در هیئت نظارت و شورای عالی ثبت:
اهمیت صورتمجلس احراز تصرف تنها محدود به مرحله تقاضای ثبت نیست. این سند در مراحل بعدی نیز یکی از مهمترین مستندات مورد استناد در مراجع رسیدگیکننده محسوب میشود، از جمله:
-
-
-
-
- هیئت نظارت ثبت
- شورای عالی ثبت
- دادگاهها
-
-
-
در صورت بروز اختلافات یا اشتباهات ثبتی، این صورتمجلس میتواند نقش تعیینکنندهای در بررسی موضوع داشته باشد.
دیدگاه حقوقی درباره صورتمجلس احراز تصرف:
به گفته برخی از حقوقدانان از جمله دکتر جعفری لنگرودی، صورتمجلس احراز تصرف مانع از رسیدگی مستقل مرجع قضایی به موضوع تصرف نیست.
با این حال، این موضوع به معنای بیاعتباری صورتمجلس احراز تصرف نیست، بلکه دادرس همچنان موظف است بر اساس قانون بررسیهای لازم را انجام دهد.
صورتمجلس احراز تصرف از نظر قانونی چه نوع سندی است؟
با توجه به ماده 1287 قانون مدنی و با در نظر گرفتن این نکته که صورتمجلس احراز تصرف توسط نماینده اداره ثبت و در حدود صلاحیت قانونی او تنظیم میشود، میتوان این سند را در مفهوم عام سند رسمی محسوب کرد.
جمعبندی
صورتمجلس احراز تصرف یکی از مهمترین اسناد در فرآیند ثبت املاک است که بر اساس تحقیقات محلی توسط نماینده اداره ثبت تنظیم میشود. این سند مبنای پذیرش تقاضای ثبت، تنظیم اظهارنامه ثبتی و حتی رسیدگی در مراجع ثبتی و قضایی محسوب میشود و به همین دلیل از اهمیت حقوقی بالایی برخوردار است.
منبع
اداره کل آموزش و پژوهش سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
دکتر امیرمسعود فاطمیان
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
برای دریافت خدمات کارشناسی یا مشاوره در این زمینه، از طریق زیر با ما در ارتباط باشید.
ثبت شماره تماس بصورت اینترنتی(با شما تماس خواهیم گرفت)
تماس با کارشناسان ما: 
